Cồng Chiêng ra đời từ khi nào ?

Chiêng đồng (hay còn gọi là cồng) là loại nhạc khí rất thông dụng ở nước ta từ lâu đời. Vào thời Hùng Vương, chiêng đồng đã được phổ biến trong dân gian. Trên các trống đồng cổ nhất như Ngọc Lũ, Hoàng Hạ… cách đây gần 3000 năm có khắc hình người đánh chiêng trong những nhà sàn thấp mái, hình vòng cung, mỗi dàn có từ tám đến mười chiêng. Người đánh chiêng đứng giữa hai dàn chiêng, hai tay cầm hai dùi đánh chiêng treo ở hai bên. Đáng chú ý họ mặc váy có vạt tỏa ra hai bên, chứng tỏ đó là phụ nữ. Bên cạnh những người đánh chiêng là những phụ nữ thổi khèn, hát múa… Điều này nói lên vai trò phụ nữ rất quan trọng trong lĩnh vực âm nhạc và ca múa thời bấy giờ.

Nhiều dân tộc ở nước ta hiện nay vẫn còn sử dụng chiêng. Đối với người Kinh, chiêng thường chỉ được dùng riêng hoặc đi kèm với trống cái để điểm nhịp trong nghi lễ đình đám ngày xưa. Trước cách mạng Tháng Tám, vùng Bắc Ninh còn có câu ca ca tụng ba thứ nhạc khí lớn ở miền Bắc nước ta: “trống Chờ, chiêng Chõ, mõ Phù Lưu” (làng Chờ thuộc huyện Yên Phong, làng Chõ và làng Phù Lưu thuộc huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh).

Khác với người Kinh, người Mường và các dân tộc Tây Nguyên thường dùng chiêng cả bộ gồm nhiều chiếc lớn nhỏ khác nhau. Hiện nay, người ta vẫn chưa tập hợp được đầy đủ chiêng đồng theo bộ của nó. Những dàn chiêng ít nhất cũng có từ năm chiếc trở lên. Có bộ chiêng dùng để đánh giai điệu. Có bộ dùng đệm từ nhỏ đến to, từ trầm đến cao, chủ yếu dùng trong các ngày hội hè vui chơi. Nhiều dàn chiêng Mường hiện đại vẫn còn giữ được đủ bộ tám chiếc vốn có từ thời Hùng Vương. Trong các ngày hội của đồng bào Mường, người đánh chiêng cũng là phụ nữ.

Những bộ chiêng, cồng có đinh âm là cơ sở quan trọng rất cần thiết cho việc nghiên cứu hòa thanh của ngành âm nhạc Việt Nam.

Thời xưa, chiêng đồng thường là thứ nhạc khí dùng trong hội hè dân gian, nhưng cũng dùng làm hiệu lệnh trong làng xã khi có những việc hệ trọng xảy ra như cháy, trộm cướp, vỡ đê, v.v… Có khi chiêng đồng trở thành vũ khí lợi hại thúc giục các chiến sĩ xông ra chiến đấu tiêu diệt kẻ thù. Vùng Thanh Hóa còn truyền thuyết về chiến công lịch sử của Bà Triệu và câu ca dao:

Ru con, con ngủ cho lành
Để mẹ gánh nước rửa bành con voi
Muốn coi lên núi mà coi
Coi bà Triệu tướng cưỡi voi đánh cồng!

Đầu năm 1744, lực lượng nghĩa quân tập hợp quanh tiếng chiêng đồng của Quận Hẻo lên tới hơn mười nghìn người. Nghĩa quân đã xây dựng khu căn cứ Ngọc Bội, Thanh Lanh ở chân núi Tam Đảo (Vĩnh Phú) và kiểm soát một vùng rộng lớn gồm phần đông bắc trấn Sơn Tây, một phần trấn Thái Nguyên và Tuyên Quang. Với lực lượng hùng hậu và khu căn cứ rộng lớn đó, Nguyễn Danh Phương đã chống lại tập đoàn phong kiến phản động Lê Trịnh trong suốt mười năm.

Tiếng chiêng đồng của nghĩa quân Nguyễn Danh Phương đã ngân vang trong những ngày luyện quân, trong các dịp hội xuân, đặc biệt là những ngày hội chiến thắng. Nhưng vai trò của chiêng đồng Thanh Lanh không chỉ có thế. Theo truyền thuyết kể lại thì tiếng chiêng đã trở thành hiệu lệnh kêu gọi quân sĩ tiến công khi quân phong kiến họ Trịnh vây hãm. Tiếng chiêng đã thôi thúc nghĩa quân làm phấn chấn tướng sĩ của Quận Hẻo trong hơn mười năm.

Và từ mấy nghìn năm nay, chiêng đồng đã trở thành một loại nhạc cụ gõ đóng vai trò không thể thiếu trong dàn nhạc Việt Nam. Nhiều đoàn ca nhạc dân tộc đang nghiên cứu đưa cồng chiêng lên sân khấu nhằm phát huy tác dụng tích cực của loại nhạc cụ truyền thống này góp phần xây dựng một nền văn hóa đậm đà bản sắc Việt Nam.

(KCBT – Sưu tầm)
Advertisements

Bạn nghĩ gì về bài viết này?

Không có bình luận

Comments RSS TrackBack Identifier URI

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

  • “Tôi không lo lắng về những gì các đối thủ cạnh tranh đang làm; Tôi chỉ lo lắng về những gì chúng tôi đang làm”

  • Lịch

    Tháng Tám 2007
    H B T N S B C
    « Th6   Th11 »
     12345
    6789101112
    13141516171819
    20212223242526
    2728293031  
  • Hình ảnh

  • Danh mục bài viết